Экспертларнинг фикрича, Қозоғистон Халқ Кенгашининг асосий аҳамияти ҳудудларда туғилаётган ташаббусларни умуммиллий даражага олиб чиқиш, уларни муҳокама ва экспертизадан ўтказиш ҳамда зарур ҳолларда қонунчилик жараёнига киритиш имкониятида намоён бўлади.

Кўплаб ижтимоий масалалар дастлаб мамлакат миқёсида эмас, балки муайян шаҳар, туман ёки вилоятда муҳокама қилинади. Аҳоли эҳтиёжлари, маҳаллий муаммолар, жамоатчилик таклифлари ва самарали тажрибалар, аввало, шу ерда шаклланади. Шу нуқтаи назардан, Қозоғистон Халқ Кенгаши фаолияти ҳудудларни умуммиллий кун тартибининг фақат ижрочиси эмас, балки уни шакллантиришда иштирок этувчи томонга айлантиришга қаратилган.

Бунда маслиҳатлар, жамоат кенгашлари, фуқаролик жамияти институтлари, этномаданият бирлашмалари, касбий ва экспертлик ҳамжамиятлари муҳим ўрин тутиши мумкин. Маҳаллий даражада билдирилган таклифлар муҳокама қилиниб, зарур ҳолларда мутахассислар томонидан ўрганилиб, умуммиллий аҳамиятга эга масалалар сифатида юқори даражага олиб чиқилади.

Қонунчиликда Кенгашнинг ваколатлари бу билан чекланмайди. У давлат ички сиёсатининг асосий йўналишлари бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиши, Қурултойга қонун лойиҳаларини киритиши мумкин. Демак, жамоатчиликдан келиб чиққан таклиф, зарур муҳокама ва экспертизадан сўнг, қонунчилик ташаббуси шаклида ҳам илгари сурилиши мумкин.

Яна бир муҳим жиҳат – мулоқотнинг фақат «қуйидан юқорига» эмас, балки «юқоридан қуйига» ҳам йўлга қўйилиши. Яъни умуммиллий даражада билдирилган тавсия ва ташаббуслар ҳудудларнинг ўзига хос жиҳатлари инобатга олинган ҳолда жойларда муҳокама қилиниши ва амалий давомини топиши керак. Шу тариқа ҳудудлардан келган таклифлар миллий даражада кўриб чиқилиб, уларнинг натижаси яна жойларга қайтиши – барқарор икки томонлама мулоқот тизими шаклланиши назарда тутилмоқда.

Этномаданият  бирлашмаларнинг иштироки ҳам фақат маданий масалалар билан чекланмайди. Янги тузилма таркибини шакллантиришда этномаданий бирлашмалар, жамоат ташкилотлари ва нотижорат сектор вакиллари, шунингдек, маслиҳатлар ва жамоат кенгашлари иштирокининг назарда тутилгани жамоатчилик вакиллигини кенгайтиришга қаратилган.

Шу боис улар таълим, ёшлар тарбияси, ижтимоий сиёсат, ҳудудий тараққиёт, хайрия, волонтёрлик ва бошқа жамоатчилик ташаббуслари муҳокамасида ҳам иштирок этиши мумкин. Бу эса турли жамоаларнинг мамлакат тараққиётига оид масалалардаги фикрларини бир майдонда эшитиш имконини кенгайтиради.

Кенгаш ваколатларининг яна бир жиҳати – умумхалқ референдуми масаласида ташаббус кўтариш ҳуқуқидир. Конституциявий қонунга кўра, Қозоғистон Халқ Кенгаши ўз мақсад ва вазифалари доирасида умумхалқ референдумини тайинлаш ташаббусини илгари суриши мумкин. Бундай масалани кўтариш Кенгаш аъзоларининг камида учдан икки қисми қўллаб-қувватлаши ва у тегишли қўмита ҳамда ишчи гуруҳларда дастлабки муҳокамадан ўтиши керак.

Экспертларнинг фикрича, Кенгашнинг самарадорлиги унинг номи ёки мақоми билан эмас, балки жамоатчиликдан келаётган таклифлар қай даражада эшитилиши, ўрганилиши ва амалий қарорларга айланиши билан белгиланади. Шу маънода, янги институтнинг вазифаси жамиятдаги турли қарашларни шунчаки жамлаш эмас, балки уларни мазмунли мулоқот, аниқ таклиф ва зарур ҳолларда қонунчилик ташаббусларига айлантиришдан иборат.

Шундай қилиб, жамоатчилик овозининг миллий кун тартибига чиқиш механизмини шартли равишда бир неча босқичда тасаввур қилиш мумкин: ҳудуддаги ташаббус – жамоатчилик муҳокамаси – экспертлик таҳлили – Кенгаш муҳокамаси – миллий даражадаги таклиф ёки қонунчилик ташаббуси. Айрим ҳолларда бу жараён умумхалқ референдумини тайинлаш ташаббусигача етиб бориши мумкин.