Давлат раҳбари Қасим-Жўмарт Тўқаевнинг Қозоғистон халқига йўллаган «Янги тарихий босқичдаги Қозоғистоннинг долзарб вазифалари» Мактубини мамлакатимиз тараққиётининг узоқ истиқболларини белгиловчи, жамиятни умумий мақсад атрофида бирлаштирувчи бунёдкорлик дастури сифатида қабул қилдим. Ушбу Мактуб бугунги долзарб масалаларни ҳал этиш, келгуси авлодларга қандай давлат қолдирамиз, деган тарихий саволга ҳам ўзига хос жавоб эди.

Президент нутқининг аввалида халқ бирлиги ва жамоат тотувлигига алоҳида эътибор қаратганида чуқур маъно мужассам. Энг азиз бойликларимиздан бири – халқимизнинг ҳамжиҳатлигидир. Бирлик бор жойда ишонч мустаҳкамланади, меҳнат самара беради, ислоҳотлар олға силжийди. Шунинг учун тотувликни асраш ва уни кундалик ишларимиз билан мустаҳкамлаш давлат идоралари, жамоат ташкилотлари ҳамда ҳар бир фуқаронинг умумий вазифасидир. Ҳамжиҳатликни қадрлаш ўзаро ҳурмат, адолатли муносабат ва мамлакат тақдирига масъулият билан қарашдан бошланади.

Янги Конституциянинг давлатчилигимизнинг асосий таянчи сифатида баҳоланиши ҳам алоҳида аҳамиятга эга. Асосий қонунда мамлакатимизнинг бугунги қиёфаси, келажакдаги тараққиёт йўналиши ва авлодлар олдидаги масъулиятимиз мужассам. Унинг тамойиллари давлат қарорларида, қонунлар ижросида ва фуқароларнинг кундалик ҳаётида ўз ифодасини топиши лозим.

Шу нуқтаи назардан, Қурултой депутатлари зиммасига юкланаётган масъулият ҳам юксак. Халқ эҳтиёжини чуқур англаш, ислоҳотларни пухта ишланган қонунлар билан таъминлаш ва уларнинг ижросига кўмаклашиш – эл ишончини оқлашнинг асосий йўлидир. Депутатлик ташаббусларининг қадри фуқароларга келтирадиган аниқ фойдаси билан ўлчаниши керак. Айниқса, ҳудудлар тараққиёти, тадбиркорлар эркинлиги, қишлоқ хўжалигининг келажаги ва ижтимоий адолат масалаларида тизимли иш олиб бориш зарур.

Мактубнинг муҳим тамойилларидан бирини «Қудратли ҳудудлар орқали – қудратли Қозоғистон сари» деб ифодалаган бўлар эдим. Мамлакатимизнинг салоҳияти ҳар бир вилоят, ҳар бир туман ва ҳар бир қишлоқнинг тараққиёти билан мустаҳкамланади. Фуқароларнинг сифатли таълим, тиббий ёрдам, маданий муҳит ва меҳнат қилиш имкониятларидан фойдаланиши уларнинг яшаш жойига боғлиқ бўлмаслиги керак. Шу боис барча ҳудудларда ижтимоий, транспорт ва муҳандислик инфратузилмаларини янгилаш аҳоли турмуш сифатини оширишда ҳал қилувчи қадамдир.

Ҳудудларда 70га яқин соғликни сақлаш иншоотини барпо этиш, таълим, спорт ва маданият соҳаларидаги 50га яқин иншоот қурилишини бошлаш вазифалари ушбу йўналишни аниқ мазмун билан бойитади. Ушбу режалар ортида ўз вақтида даволанадиган инсон, қулай шароитда таълим оладиган бола, янги иш ўрнига эга бўладиган фуқаро турибди. «Халқ қурилиши» ташаббусининг ижтимоий аҳамияти ҳам шунда: у мамлакатнинг иқтисодий имкониятларини халқнинг кундалик фаровонлигига хизмат қилдиришга қаратилган.

2027 йилни «Умумхалқ миқёсдаги кенг кўламли қурилиш йили» деб эълон қилиш таклифини тарихий вазифанинг ифодаси, деб биламан. Зиммамизда Қозоғистонни обод этиб, келгуси авлодларга замонавий, ривожланган ва яшаш учун қулай давлатни топшириш вазифаси турибди. Бу – бугунги авлоднинг келажак авлод олдидаги маънавий бурчидир.

Президентнинг қурилиш кўламини изчил кенгайтириш ҳақидаги фикрининг аҳамияти буюк. Бу ғоя замирида чуқур маъно мужассам. Йўллар ва уйлар, шифохоналар ва мактаблар барпо этиш орқали мамлакатнинг моддий пойдеворини мустаҳкамлаймиз. Кутубхоналар, илмий марказлар ва ижод уйлари орқали эса миллатнинг заковат салоҳиятини юксалтирамиз. Демак, бунёдкорлик халқнинг дунёқарашини кенгайтиришга, билимга интилишини кучайтиришга ва келажакка ишончини мустаҳкамлашга хизмат қилади.

Менимча, Қасим-Жўмарт Тўқаевнинг бунёдкорлик йўлининг асосий хусусияти стратегик қарорларни халқнинг аниқ эҳтиёжлари билан боғлашидадир. Ҳар бир ташаббус инсон ҳаётининг сифатига таъсир кўрсатиши лозим. Қурилган иншоотнинг қадри унинг аҳоли учун қанчалик қулай ва фойдали эканлиги билан баҳоланади. Шунинг учун қурилиш сифати, маблағларнинг самарали сарфланиши, лойиҳаларнинг ўз вақтида якунланиши ва жамоатчилик назорати доимий эътибор марказида бўлиши зарур.

Қозоғистонни йирик транспорт-логистика хабига айлантириш вазифаси ҳам йирик стратегик аҳамиятга эга. Географик жойлашувимизни иқтисодий устунликка айлантириш учун транспорт йўлаклари, темирйўл ва автомобиль йўллари, ҳаво ташувлари ҳамда логистика хизматларини ягона тизим сифатида ривожлантиришимиз даркор. Рақамли бошқарув, тартиб-таомилларнинг шаффофлиги ва ташувларнинг ишончлилиги мамлакатимизнинг халқаро рақобатбардошлигини кучайтиради.

Давлат маблағлари хусусий сармояларни жалб қилиш учун асос бўлиши кераклиги ҳақидаги тамойилни ҳам қўллаб-қувватлайман. Бюджетнинг ҳар бир тенгеси янги ишлаб чиқаришлар очилишига, иш ўринлари кўпайишига ва тадбиркорлик фаоллиги ошишига хизмат қилиши лозим. Ҳукуматнинг муҳим вазифаси – сармоядорлар учун тушунарли, барқарор ва ишончли муҳит яратиш.

Ушбу мақсадларга эришиш энергетика хавфсизлиги билан чамбарчас боғлиқ. 2029 йилга қадар электр энергиясининг барқарор профицитига эришиш вазифаси саноат, рақамли иқтисодиёт ва янги технологиялар ривожи учун мустаҳкам асос яратади. Етарли ва ишончли энергия таъминоти мамлакатимизнинг узоқ муддатли рақобатбардошлигининг муҳим шартидир.

Қишлоқ хўжалигига алоҳида эътибор қаратилиши ҳам табиий. Қишлоқнинг равнақи озиқ-овқат хавфсизлиги, ҳудудлар барқарорлиги ва аҳоли бандлигини таъминлайди. Бу соҳага узоқ муддатли сармоялар, замонавий техника, сув тежовчи технологиялар, маҳсулотни қайта ишлаш қувватлари ва янги бозорлар зарур. Деҳқонлар учун қулай шароит яратиш бутун қишлоқ иқтисодиётининг имкониятларини кенгайтиради.

Шу нуқтаи назардан, ҳамкасб депутатларнинг халқаро ташкилотлар доирасидаги ҳамкорликни кенгайтириш, аграр соҳага сармоя жалб этиш ва маҳаллий ишлаб чиқарувчилар имкониятларини оширишга қаратилган ташаббусларини Мактубдаги вазифалар билан узвий боғлиқ ҳолда кўриш мумкин. Бу каби таклифларнинг натижаси қишлоқ меҳнаткашига етиб бориши, унинг даромади ва ишлаб чиқариш салоҳиятини оширишга хизмат қилиши лозим.

Тадбиркорликни қўллаб-қувватлашда ҳам тизимли ўзгаришлар зарур. Президентнинг 2027 йил 1 январдан эътиборан текширувларга навбатдаги уч йиллик мораторий жорий этишнинг мақсадга мувофиқлигини муҳокама қилиш таклифини муҳим, деб баҳолайман. Буни назорат тизимини янгилаш ва рақамли тартибга солишга ўтиш имконини берадиган стратегик танаффус сифатида кўриш лозим. Бу вақт тадбиркорларга тушаётган маъмурий юкни камайтириш, талаблар тушунарлигини таъминлаш ва давлат билан бизнес ўртасидаги ишончни мустаҳкамлаш учун сарфланиши керак.

Мактубдаги халқчил рақамли иқтисодиётни яратиш ғояси алоҳида эътиборга сазовор. Рақамлаштиришнинг самарасини ҳар бир фуқаро ҳис қилиши зарур. Қишлоқда ҳам, шаҳарда ҳам инсон замонавий технологиялардан таълим олиш, ўз ишини бошлаш, маҳсулотини сотиш ва қонуний даромад топиш учун фойдалана олиши керак. Интернет жамият онгида бунёдкорлик ва меҳнатнинг хаёлий макони сифатида қарор топиши муҳим.

Бу йўналишда сунъий идрок, блокчейн ва бошқа рақамли воситалардан аниқ иқтисодий вазифаларни ҳал этишда фойдаланишимиз зарур, деб ҳисоблайман. Уларни тижоратлаштириш, маҳаллий технологик маҳсулотларни ривожлантириш ва тадбиркорларнинг рақамли саводхонлигини ошириш меҳнат унумдорлигига янги суръат бағишлайди. Бунинг учун давлат қўллаб-қувватлаш чораларини молия ташкилотлари, маркетплейслар, логистика компаниялари ва рақамли хизматлар имкониятлари билан бирлаштирадиган ягона миллий экотизим зарур.

Тадбиркорларнинг биржа ва бошқа бозор молиялаштириш воситаларини ўзлаштириши ҳам муҳим. Маблағ жалб қилиш имкониятларининг кенгайиши бизнеснинг ўсишига, ишлаб чиқаришни янгилашга ва янги бозорларга чиқишга йўл очади. Бу вазифанинг асосида молиявий саводхонлик, шаффофлик ва сармоядорлар олдидаги масъулият туриши лозим.

Солиқ сиёсатига оид ёндашув ҳам чуқур мазмунга эга. Солиқ кодексини қўллаш жараёнида аниқланган зиддиятларни бартараф этиш, меъёрларнинг бир хил талқин қилинишини таъминлаш ва тадбиркорларга ортиқча юк тушишига йўл қўймаслик иқтисодий фаолликни сақлашнинг муҳим шартидир. Қонунчилик ҳаёт талабларига мос бўлиб, сармоя жалб этиш, иш ўринлари яратиш ва ҳалол меҳнат қилишни рағбатлантириши даркор. Фуқаролик қонунчилигини такомиллаштиришда ҳам мулк ҳуқуқи, шартномавий мажбуриятлар ва томонларнинг масъулиятини ҳимоя қилиш тамойилларига таяниш муҳим, деб ҳисоблайман.

Ижтимоий сиёсатнинг марказида адолат туриши лозим. Давлат ёрдами ҳақиқатан ҳам муҳтож фуқароларга ўз вақтида ва тўлиқ етиб бориши керак. Қўллаб-қувватлаш чораларининг адолатли тақсимланиши жамиятнинг давлатга ишончини мустаҳкамлайди. Шунингдек, ижтимоий ҳимоя чораларини инсоннинг меҳнат қилиш, таълим олиш ва ўз салоҳиятини рўёбга чиқариш имкониятларини кенгайтириш билан уйғунлаштириш мақсадга мувофиқ.

Келгуси йилдан энг кам иш ҳақини ошириш тўғрисидаги топшириқ ҳам аҳоли даромадларини кўпайтиришга қаратилган муҳим қадамдир. Айни пайтда даромадлар ўсиши фуқароларнинг ҳақиқий турмуш даражасида акс этиши учун пулнинг қадрсизланишини пасайтириш зарур. Нархлар барқарорлиги, маҳаллий ишлаб чиқаришнинг ривожланиши, ҳалол рақобат ва самарали иқтисодий сиёсат аҳолининг харид қобилиятини сақлашга хизмат қилиши лозим.

Мактубдаги вазифаларни амалга ошириш жамият ҳаётида ва бошқарувда янги ахлоқий ёндашувни талаб этади. Кўзбўямачилик, сохта ҳисобот ва мавсумбозликка йўл қўймаслигимиз керак. Ҳар бир вазифанинг ижроси аниқ натижа билан баҳоланиши зарур: фуқаронинг муаммоси ҳал этилдими, хизмат сифати ошдими, аҳоли манзилидаги шароит яхшиландими? Масъулиятнинг ҳақиқий мезони — шу.

Бугунги давр улкан имкониятлар билан бирга жиддий хавф-хатарларни ҳам юзага чиқармоқда. Шунинг учун узоқ истиқболни кўра билиш, ўзгаришларни аввалдан баҳолаш ва ўз вақтида қарор қабул қилиш алоҳида аҳамиятга эга. Янги тарихий босқичда Қозоғистоннинг муваффақияти бирлигимиз, билимимиз, меҳнатсеварлигимиз ва стратегик вазифаларни изчил бажаришимизга боғлиқ.

Мен учун Мактубнинг барча йўналишларини бирлаштирувчи асосий тамойил – давлатдаги ўзгаришлар самарасидан фуқаролар баҳраманд бўлиши даркор, деган нуқтаи назардир. Адолат ҳар бир ташаббус, ҳар бир ислоҳот ва ҳар бир қарорнинг ўзагида туриши лозим. Шундагина бунёдкорлик йўли бутун халқни умумишига сафарбар этадиган қудратли кучга айланади.

Президент Мактуби бизни тарихий масъулиятни ҳис этишга, онгу-тафаккуримизни янгилашга ва мамлакат келажаги йўлида дадил ҳаракатга ундайди. «Ҳаракатда – барака» халқона ҳикматни кундалик меҳнатимиз тамойилига айлантиришимиз керак. Қонунни ҳурмат қилиш, ҳалол ишлаш, билимга интилиш ва умумий фаровонликка ҳисса қўшиш — ватанпарвар фуқарони тарбиялашнинг мустаҳкам асосидир. Бирликни қадрлайдиган, адолатни эъзозлайдиган ва ўз ишига масъулият билан ёндашадиган фуқаролар қудратли ҳамда замонавий Қозоғистонни барпо этади.