Қозоғистон Президенти Қасим-Жўмарт Тўқаев «БРИКС плюс» саммитида иштирок этди, бу ҳақда Ақўрда матбуот хизмати хабар берди.

– Президент Қасим-Жўмарт Тўқаев Нью-Делида ўтаётган БРИКСнинг “БРИКС плюс” шаклидаги пленар йиғилишида “Барқарорлик, инновация, ҳамкорлик ва барқарорликни мустаҳкамлаш” мавзуида нутқ сўзлади, – дейилади хабарда.

Давлатимиз раҳбари Ҳиндистон Бош вазири Нарендра Модига самимий меҳмондўстлиги ва БРИКС саммитини юқори даражада ташкил этгани учун миннатдорчилик билдирди. 

– Бизнинг учрашувимиз Ҳиндистоннинг ноёб ва бой маданий меросини ўзида мужассам этган Нью-Дели шаҳрида ўтаётгани рамзий маънога эга. БРИКС доирасидаги ҳамкорликнинг 20 йиллигида Ҳиндистоннинг раислиги “Инсон манфаати ҳаммадан устун” тамойилига асосланган, халқ манфаатларига қаратилган энг долзарб кун тартибига алоҳида туртки берди, – деди Қозоғистон Президенти.

Қ. Тўқаев таъкидлаганидек, жаҳон аҳолисининг қарийб ярмини ва жаҳон ЯИМнинг 40 фоизини ўзида жамлаган БРИКС нафақат катта имкониятларга, балки парокандаликни бартараф этиш ва аниқ натижаларга эришиш учун масъулиятга ҳам эга. 

– Бироқ ушбу салоҳиятни тўлиқ рўёбга чиқариш жаҳон ҳамжамияти олдида турган туб муаммоларни ҳал этмасдан ва етакчи давлатлар ўртасидаги ишонч даражасини тикламасдан туриб имконсиз бўлади. Бу тенденция 2026 йилда эълон қилинган Дунёвий тинчлик ҳужжатида ҳам ўз аксини топган. Унда “Буюк парчаланиш” тушунчаси қўлланилган – бу геосиёсий тўқнашув, милитаризациянинг ўсиши, кўп томонлама тизимларнинг заифлашуви ва савдо тўсиқларининг кучайиш давридир. Ўтган йили зўравонликдан етказилган дунёвий иқтисодий зарар қарийб 22 трлн долларни ёки жаҳон ЯИМнинг 10 фоизини ташкил этди. Бу ташвишли белги. Биз минтақавий можаролар тўқнашув минтақаларидан анча нарига чиқиб, жаҳон иқтисодиётига жиддий таъсир кўрсатаётганини кўряпмиз. Муҳим денгиз йўлларининг издан чиқиши эса дунёвий энергетика, озиқ-овқат ва савдо занжирларининг заифлигини кўрсатиб берди, – деди давлат раҳбари.

Қозоғистон Президенти яна бир жиддий муаммо сифатида чегара орти инфратузилмасига тобора кучайиб бораётган таҳдидни тилга олди.

– Шунинг учун тинчлик ва стратегик барқарорлик иқтисодий ва барқарор тараққиёт учун зарур шартдир. Бироқ гап фақат иқтисодиёт ҳақида эмас. Устувор вазифа минтақавий кескинликни юмшатишдан узоқ муддатли барқарорликка – сиёсий мулоқот ва изчил дипломатия орқали ўтиш орқали бўлиши керак. Кенгроқ маънода халқаро хавфсизлик меъморий тузилмасининг емирилиши ва чўзилаётган можаролар янги қуролланиш пойгаси, шунингдек, стратегик хато ва нотўғри қарорлар хавфини оширмоқда. Шу боис, ядро давлатлари ўртасида ядровий хавфларни, жумладан, янги технологиялар билан боғлиқ хавфларни камайтириш мақсадида юксак даражада мулоқот ўтказиш ўта зарур, – деди Қ. Тўқаев.

Давлат раҳбарининг фикрича, етакчи давлатлар ўртасидаги ишонч даражасининг пасайиши Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг самарали фаолият юритиш имкониятларини чекламоқда.

– Шунга қарамай, БМТга муқобил йўқ. Ислоҳот унинг можароларнинг олдини олиш ва жамоавий қарорлар қабул қилиш борасидаги салоҳиятини мустаҳкамлаши керак. БМТ Низомига изчил риоя қилиш лозим, танлаб эмас. Хавфсизлик Кенгаши ислоҳоти эса замонавий воқеликни акс эттириши ва Осиё, Африка ҳамда Лотин Америкасининг адолатли вакиллигини таъминлаши зарур. Ривожланаётган ўрта давлатлар ҳам дунёвий қарорлар қабул қилишда янада кучлироқ овозга эга бўлиши керак, чунки улар мулоқотни қўллаб-қувватлашга ва геосиёсий ихтилофлар ҳамда зиддиятларни бартараф этишга кўмаклашишга қодир. Ҳамкор-давлат сифатида Қозоғистон БРИКСни амалий ҳамкорлик учун очиқ майдон сифатида кўради. У БМТнинг марказий ахамияти билан кўп томонлама тизимни тўлдиради ҳамда халқлар, минтақалар ва бозорларни боғлайди. Бизнинг ўзгармас тамойилимиз – ҳар қандай мураккаб масала бўйича умумий нуқталарни топишдир. Бу ёндашув барча шериклар билан ўзаро манфаатли ҳамкорликка интилишга асосланган, мувозанатли ва аниқ мақсадларга қаратилган ташқи сиёсатимизни акс эттиради, – деб таъкидлади Президент.

Қ. Тўқаев 2025 йилда Қозоғистоннинг БРИКС аъзолари ва шериклари билан товар айланмаси қарийб 72 млрд долларга етганини маълум қилди.

– Муҳим саноат, транзит ва технологик салоҳиятга эга бўлган ҳолда, биз БРИКСнинг барча давлатлари билан савдо-иқтисодий ва сармоявий алоқаларни ранг-баранглаштиришни ният қилганмиз. Евроосиё иқтисодий иттифоқига раис сифатида Қозоғистон БРИКС билан иқтисодий ҳамкорликни кенгайтириш ва Ҳиндистон билан эркин савдо тўғрисидаги битимни имзолаш борасидаги тадбирларни илгари суриш тарафдоридир. Муҳим хомашё захираларининг ишончли етказиб берувчиси сифатида мамлакатимиз дунёвий таъминот хавфсизлигини таъминлашга ҳисса қўшмоқда. Биз энергетикада чуқур қайта ишлаш, танқис муҳим минераллар ва қишлоқ хўжалиги соҳаларида шерикликни ривожлантириш учун катта имкониятларни кўряпмиз. Бу ерда технологиялар трансферти, билим алмашиш ва қўшма сармояларга алоҳида эътибор қаратамиз. Бундан ташқари, халқаро аҳамиятга эга йирик инфратузилма лойиҳаларини амалга оширишда ҳам юксак салоҳиятга эгамиз. Янги Тараққиёт банки БРИКСнинг барча мамлакатларида, жумладан Қозоғистонда ҳам тижорат жиҳатидан мақсадга мувофиқ лойиҳаларни молиялаштириш имкониятларини кўриб чиқиши мумкин, – деди давлатимиз раҳбари.

Қозоғистон Президентининг фикрича, транспорт соҳасида ўзаро алоқаларни мустаҳкамлаш ушбу салоҳиятни рўёбга чиқариш ва умумий иқтисодий ўсишга туртки бериш имконини беради.

– Евроосиёнинг асосий транзит-логистика марказларидан бири бўлган Қозоғистон темир йўл тармоғи, портлар ва рақамли инфратузилмани ривожлантириш ҳисобига чегара орти юк ташувларни тезлаштириш ва аниқроқ тахмин қилишга интилмоқда. Ўтган йили Қозоғистон орқали транзит юк ташиш ҳажми 40 миллион тоннага яқинлашди. Бизнинг узоқ муддатли мақсадимиз – бу кўрсаткични йилига 100 миллион тоннага етказишдир. Умуман олганда, бизнинг транзит тармоғимиз ҳозирнинг ўзида Хитой ва Европа ўртасида қуруқлик орқали юк ташишнинг 85 фоизини таъминламоқда. Транскаспий халқаро транспорт йўлаги доирасида Қозоғистон Каспий денгизи орқали Осиё ва Европа ўртасида боғловчи бўғин сифатида хизмат қилади. Ушбу муҳим транспорт йўлагининг “Ягона макон, ягона йўл” ташаббуси ва “Шимол – Жануб” халқаро транспорт даҳлизи орқали янада жипслашган ва барқарор евроосиё транспорт тармоғини шакллантириш имконини беради. Шу муносабат билан Ҳиндистон томонидан таклиф қилинган БРИКСнинг логистика ва таъминот занжирлари соҳасидаги ҳамкорлик Дастурини қўллаб-қувватлайман, чунки у “БРИКС плюс” доирасида амалий ҳамкорликни ривожлантиришга кўмаклашиши мумкин, – деди Қ. Тўқаев.

Давлат раҳбари кейинчалик иқтисодлар, жамиятлар ва дунёвий кучлар мувозанатини аллақачон ўзгартираётган сунъий идрокнинг  аҳамиятига тўхталди.

– Етакчи ривожланаётган иқтисодиётларнинг технологик имкониятларини уларнинг кўлами билан бирлаштирган ҳолда, БРИКС инновация, сармоя ва барқарор тараққиёт учун янги имкониятлар очиши мумкин. Қозоғистон сунъий идрокни стратегик устувор йўналиш сифатида кўриб, ривожланган ҳисоблаш инфратузилмаси, шунингдек, БМТнинг миллий ва рақамли марказларини “БРИКС плюс” шаклида самарали ҳамкорликни кенгайтириш учун сафарбар этишга тайёр. Аниқ қадам сифатида миллий ИИ марказларини бирлаштириш, лабораториялар ва илмий лойиҳаларга кириш имконини бериш, шунингдек, кўп тилли ечимларни ишлаб чиқиш учун “БРИКС плюс” сунъий идрок соҳасидаги Шерикликни йўлга қўйишни таклиф қиламан, – деб таъкидлади Президент.

Қ. Тўқаев барқарорлик фақат технологик тараққиётни талаб қилмаслигига ҳам эътибор қаратди.

– Ҳаммамиз учун муҳим аҳамиятга эга бўлган сув захиралари масаласига тўхталмоқчиман. Жахон миқёсида сув захираларини бошқариш ҳали ҳам пароканда вазиятда. Шу муносабат билан биз дунёвий саъй-ҳаракатларнинг мувофиқлигини таъминлаш ва давлатлараро мувофиқлашувни мустаҳкамлаш учун БМТнинг ихтисослаштирилган муассасаси сифатида Халқаро сув ташкилотини тузишни таклиф қилдик. БРИКСнинг аъзо-давлатлари ва шерикларини мамлакатимиз томонидан бошланган халқаро маслаҳатлашувларда иштирок этишга таклиф қиламан, – деди давлат раҳбари.

“Қ. Тўқаев Нью-Делидаги Саммит амалий ҳамкорлик ва қўшма тараққиёт орқали ушбу қарашларни илгари суришга хизмат қилишига ишонч билдирди”, дея қўшимча қилди Ақўрда.